Enerji, elektrik ve fatura terimleri sözlüğü
Elektrik faturanızda, enerji yönetiminde ve mevzuatta karşılaşacağınız teknik terimlerin sade Türkçe açıklamaları.
Elektrik Faturası
9 terimkWh (Kilovatsaat)
Elektrik tüketiminin ölçü birimi. 1 kW gücündeki bir cihazın 1 saat çalışmasıyla tüketilen enerjiye eşittir; faturanızdaki tüketim bu birim üzerinden hesaplanır.
Aktif Enerji Bedeli
Faturanın ana kalemi: fiilen tüketilen elektriğin (kWh) birim fiyatla çarpımı. Tarifenize göre tek zamanlı veya üç zamanlı olarak hesaplanır.
Dağıtım Bedeli
Elektriğin şebeke üzerinden tesisinize taşınması karşılığında bölgesel dağıtım şirketine ödenen, EPDK tarafından belirlenen düzenlenmiş bedel. Tüketim arttıkça bu kalem de büyür.
Reaktif Ceza
Endüktif veya kapasitif reaktif tüketimin, aktif tüketime oranla mevzuattaki eşikleri (endüktifte %20, kapasitifte %15) aşması hâlinde faturaya yansıyan ceza kalemi. Düzgün çalışan bir kompanzasyon sistemiyle tamamen önlenebilir.
Güç (Demand) Bedeli
Sözleşme gücü ve dönem içinde çekilen maksimum güce bağlı tahakkuk eden bedel. Sözleşme gücünün aşılması ek ceza doğurur.
Sözleşme Gücü
Dağıtım şirketiyle yapılan bağlantı anlaşmasında taahhüt edilen maksimum güç (kW). Gerçek ihtiyacın altında kalması ceza, çok üstünde olması gereksiz maliyet demektir.
Üç Zamanlı Tarife
Günü gündüz (06:00–17:00), puant (17:00–22:00) ve gece (22:00–06:00) dilimlerine ayırıp her dilime farklı birim fiyat uygulayan tarife. Tüketimini geceye kaydırabilen tesisler için avantajlıdır.
Son Kaynak Tedarik Tarifesi (SKTT)
Yıllık tüketimi belirli eşiğin üzerinde olup ikili anlaşma yapmamış tüketicilere uygulanan, genellikle piyasa fiyatının üzerinde seyreden tarife. Bu tarifede kalmak çoğu zaman gizli bir maliyettir.
Serbest Tüketici
Elektrik tedarikçisini seçme hakkına sahip tüketici. Serbest tüketici limitini aşan işletmeler, ikili anlaşmalarla daha uygun birim fiyatlar alabilir.
Elektrik & Güç
8 terimAktif Güç (kW)
İş üreten gerçek güç: motorları döndüren, aydınlatan, ısıtan bileşen. Faturadaki tüketimin temelini oluşturur.
Reaktif Güç (kVAr)
Motor, trafo gibi cihazların manyetik alan oluşturmak için şebekeden çektiği, doğrudan iş üretmeyen güç. Fazlası reaktif cezaya yol açar.
Güç Faktörü (cosφ)
Aktif gücün görünür güce oranı. 1'e ne kadar yakınsa şebeke o kadar verimli kullanılıyor demektir; düşük güç faktörü reaktif cezanın habercisidir.
Kompanzasyon
Kondansatör ve reaktör gruplarıyla reaktif enerjiyi tesis içinde dengeleyerek reaktif cezayı önleyen sistem. Periyodik bakım yapılmazsa sessizce devre dışı kalabilir.
Harmonik
Şebekedeki gerilim/akım dalga şeklini bozan yüksek frekanslı bileşenler. Isınmaya, verim kaybına ve kompanzasyon arızalarına neden olur.
Puant (Pik) Talep
Belirli bir dönemde şebekeden çekilen en yüksek güç değeri. Güç bedelinin ve şebeke boyutlandırmasının belirleyicisidir.
Baz Yük
Tesis kapalıyken bile devam eden minimum tüketim (soğutma, sunucular, güvenlik sistemleri vb.). Beklenenden yüksek bir baz yük genellikle gizli israfa işaret eder.
Yük Profili
Tüketimin gün ve hafta içindeki saatlik dağılımı. Tarife optimizasyonunun ve anomali tespitinin temel girdisidir.
Piyasa & Mevzuat
8 terimEPDK
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu — Türkiye'de elektrik, doğal gaz ve petrol piyasalarını düzenleyen, tarifeleri ve lisansları belirleyen kamu kurumu.
EPİAŞ
Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. — gün öncesi, gün içi ve dengeleme piyasalarını işleten kurum. Şeffaflık platformunda piyasa verilerini yayımlar.
OSOS
Otomatik Sayaç Okuma Sistemi. Elektrik sayaçlarının uzaktan, genellikle saatlik çözünürlükte okunmasını sağlayan altyapı; şubeler arası tüketim izlemenin temel veri kaynağıdır.
PTF (Piyasa Takas Fiyatı)
Gün öncesi piyasasında arz ve talebin kesiştiği noktada oluşan saatlik elektrik fiyatı. İkili anlaşma fiyatlarının ana referansıdır.
YEKDEM
Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması. Yenilenebilir santrallere verilen alım garantisinin maliyeti, tüketici faturalarına yansıtılır.
GÖP (Gün Öncesi Piyasası)
Elektriğin, teslimattan bir gün önce saatlik bazda alınıp satıldığı organize piyasa. PTF bu piyasada oluşur.
İkili Anlaşma
Tüketici ile tedarikçi arasında serbestçe pazarlık edilen fiyat ve koşullarla yapılan elektrik satış sözleşmesi. Serbest tüketiciler için ana tasarruf aracıdır.
TEİAŞ
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. — yüksek gerilim iletim şebekesini işleten kurum. İletim bedelleri dağıtım tarifeleri üzerinden faturalara yansır.
Karbon & Sürdürülebilirlik
9 terimKarbon Ayak İzi
Bir kuruluşun faaliyetleri sonucu doğrudan ve dolaylı olarak atmosfere saldığı toplam sera gazı miktarı; ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) cinsinden ifade edilir.
Scope 1 / 2 / 3
Emisyon sınıflandırması: Scope 1 doğrudan emisyonlar (kazan, jeneratör, araç), Scope 2 satın alınan elektrik ve ısıdan kaynaklanan dolaylı emisyonlar, Scope 3 değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar.
ISO 50001
Enerji yönetim sistemleri için uluslararası standart. Enerji performansının sistematik olarak izlenmesini, hedeflenmesini ve iyileştirilmesini şart koşar.
EnPI (Enerji Performans Göstergesi)
Enerji performansını ölçmek için kullanılan metrik (ör. m² başına kWh, ürün başına enerji). ISO 50001'in temel takip aracıdır.
I-REC / YEK-G
Tüketilen elektriğin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini belgeleyen sertifikalar. YEK-G Türkiye'nin ulusal sistemi, I-REC uluslararası muadilidir.
SKDM (CBAM)
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması. Avrupa'ya ihracat yapan üreticilerin, ürünlerinin karbon içeriğini raporlamasını ve kademeli olarak ücretlendirilmesini öngörür.
CDP
Carbon Disclosure Project — şirketlerin iklim, su ve orman etkilerini raporladığı uluslararası platform. Kurumsal müşteriler ve yatırımcılar tarafından referans alınır.
Derece-Gün (HDD/CDD)
Dış hava sıcaklığının ısıtma (HDD) veya soğutma (CDD) ihtiyacı yarattığı günlerin şiddet ölçüsü. Tüketimi hava koşullarından arındırarak kıyaslamayı mümkün kılar.
PUE
Power Usage Effectiveness. Veri merkezlerinde toplam tüketimin BT ekipmanı tüketimine oranı; 1'e yaklaştıkça verimlilik artar (iyi değer: ≤1,4, ideal: ≤1,2).